كه بيان شد . اميرمؤمنان در پاسخ جاثليق ، كه از حقيقت عرش سؤال كرد ، چنين فرمود : « و هو حياة كل شيء و نور كل شيء ؛ « 1 » عرش مايه زندگى هرچيز و وسيلهء انكشاف همه چيز است » . گويا جملهء اول اشاره به موضوع تدبير و دومى اشاره به مقام علمى عرش است . امام صادق عليه السلام در ذيل حديثى دربارهء عرش چنين مىفرمايد : « والعرش هو الباطن الذدي وجد فيه علم الكيف و الكون و القدر و الحد والأين » . « 2 » و ظاهر حديث ، تفسير عرش به مقام علم فعلى است كه بيان مىكند صورت آن چه در جهان هستى مىگذرد ، موجود است . در حديث ديگر فرمود : « العرش هو العلم الذي لايقدر أحد قدره » . « 3 » احتمال ديگر نيز در كار است كه عرش همان كهكشان‌هاى عظيم جهان است ، كه منظومهء شمسى ما جزئى از يكى از اين كهكشان‌هاست ، كه عقل و فكر بشر در درك وسعت و تعداد آن‌ها مبهوت و متحير است در پايان توجه شما را به اين قسمت از آيه جلب مىكنيم : « يَعْلَمُ ما يَلِجُ فِى الأَرْضِ وَما يَخْرُجُ مِنْها وَما يَنْزِلُ مِنَ السَّماءِ وَما يَعْرُجُ فِيها » ؛ آن چه در زمين فرو مىرود يا از آن بيرون آيد و از آن چه از آسمان نازل شود و يا به سوى آن بالا رود ، آگاه است .

--> ( 1 ) . . بحارالانوار ، ج 58 . ( 2 ) . همان . دربارهء اين دو روايت و روايت صفحهء قبل ، به صفحات 10 ، 29 ، 30 ؛ و همچنين دربارهء روايت ديگر ، كه پيرامون عرش و كرسى وارد شده است ر . ك : همان ، ص 1 - 39 . ( 3 ) . همان . دربارهء اين دو روايت و روايت صفحهء قبل ، به صفحات 10 ، 29 ، 30 ؛ و همچنين دربارهء روايت ديگر ، كه پيرامون عرش و كرسى وارد شده است ر . ك : همان ، ص 1 - 39 .